Zzp of loondienst: wat verschilt er echt in inkomen en zekerheid

Een zzp’er met hoofdinkomen kwam uit op gemiddeld meer per jaar dan een werknemer, maar dat verschil zegt pas iets als je ook pensioen, ziekte, WW en alle eigen kosten meerekent.

Wie twijfelt tussen zelfstandig werken en een baan in loondienst, maakt vaak dezelfde denkfout: alleen naar het uurtarief kijken. Dat is logisch, want €60 tot €81 per uur klinkt meteen aantrekkelijk. Alleen: van dat bedrag moet als zelfstandige nog van alles af. En zekerheden die in een baan vrij normaal zijn, moet je dan zelf regelen.

Wat het verschil in inkomen echt betekent

Een hoger gemiddeld jaarinkomen betekent niet automatisch dat je meer overhoudt. Volgens het CBS over inkomsten van zzp’ers lag het gemiddelde jaarinkomen van zzp’ers met hoofdinkomen op een niveau boven dat van werknemers.

Dat lijkt een duidelijke voorsprong voor zelfstandig werken, maar die vergelijking is grof. In loondienst krijg je een vast salaris, 8% vakantiegeld, pensioenopbouw via de werkgever, loondoorbetaling bij ziekte tot 2 jaar en mogelijk WW bij ontslag. Ook betaalt de werkgever de ZVW-premie en sociale lasten. Werk je voor jezelf, dan regel je pensioen, arbeidsongeschiktheid en inkomen bij ziekte zelf, en WW is er niet.

De nuttigste vraag is daarom niet: wie verdient meer? De betere vraag is: wat moet er binnenkomen om onderaan de streep ongeveer gelijk uit te komen?

Rekenvoorbeeld 1: €55.000 bruto in loondienst vergelijken met zzp

Om netto ongeveer hetzelfde over te houden als bij €55.000 bruto in loondienst, is grofweg €75.000 tot €85.000 omzet als zelfstandige nodig.

Daar zit meteen de kern. Een bruto jaarsalaris en een omzetbedrag zijn geen gelijke grootheden. Bij een baan krijg je loon. Als zelfstandige factureer je omzet, en daar gaan nog kosten, belastingen en eigen voorzieningen vanaf.

Stel dat je nu €55.000 bruto per jaar verdient in loondienst. Dan krijg je naast je salaris ook 8% vakantiegeld, bouw je via je werkgever pensioen op en heb je bescherming bij ziekte en ontslag.

Wil je als zelfstandige op een vergelijkbaar netto resultaat uitkomen, dan moet je vaak mikken op €75.000 tot €85.000 omzet. Dat hogere bedrag is nodig omdat je zelf betaalt voor onder meer:

1. pensioenopbouw
2. een arbeidsongeschiktheidsverzekering
3. periodes zonder opdrachten
4. administratie en fiscale verplichtingen
5. het ontbreken van WW

Precies daarom kan een mooi tarief je op het verkeerde been zetten. €75 per uur klinkt riant, tot je bedenkt dat niet elk uur declarabel is en dat je cv, mailbox, boekhouding en btw-aangifte zichzelf hardnekkig blijven weigeren.

Rekenvoorbeeld 2: een zzp-tarief van €60 per uur is niet automatisch “meer”

Een gemiddeld uurtarief van €60 tot €81 kan lager uitpakken dan het lijkt, omdat je daar je eigen risico’s en voorzieningen van betaalt.

Neem iemand die vooral naar het tarief kijkt en denkt: in loondienst verdien ik nooit €60 per uur, dus zelfstandig werken is financieel slimmer. Dat kan kloppen, maar alleen als je de rest van de rekensom ook maakt.

Bij loondienst krijg je:

1. vast salaris
2. 8% vakantiegeld
3. pensioenopbouw via de werkgever
4. loondoorbetaling bij ziekte, tot 2 jaar
5. mogelijk WW bij ontslag

Bij zelfstandig werken krijg je:

1. een tarief per gewerkt uur
2. geen automatische pensioenopbouw
3. geen recht op WW
4. geen loondoorbetaling bij ziekte
5. zelf de verantwoordelijkheid voor AOV en buffer

Daardoor kan een lager, maar stabiel loon voor jou gunstiger zijn dan een hoger tarief met veel eigen risico. Zeker als je weinig financiële reserve hebt, of als je liever rust hebt dan steeds opnieuw je inkomsten veiligstellen.

Rekenvoorbeeld 3: hetzelfde label “zzp” kan heel verschillende inkomens betekenen

Niet elke zelfstandige zit financieel in dezelfde positie. In sectoren verschillen de inkomens van zelfstandigen sterk.

Dat verschil is groot. Het laat zien dat de keuze tussen zelfstandig werken en loondienst sterk afhangt van het soort werk dat je doet.

Twee situaties maken dat duidelijk:

Situatie A: je werkt in een branche waar het mediane inkomen van zelfstandigen relatief hoog is. Dan kan voor jezelf beginnen financieel aantrekkelijker zijn, mits je genoeg opdrachten hebt en je risico’s goed afdekt.

Situatie B: je werkt in een branche waar het mediane inkomen van zelfstandigen veel lager ligt. Dan kan de zekerheid van een baan zwaarder wegen, omdat je anders én een lager inkomen hebt, én zelf alle risico’s draagt.

Kijk dus niet alleen naar de werkvorm, maar ook naar je markt. “Ik ga freelancen” zegt op zichzelf nog weinig. Dat is een beetje alsof je zegt dat je “iets met sport” gaat doen. Dat kan prima uitpakken, maar het vertelt nog niets over je inkomen.

Welke fiscale verschillen tellen echt mee

Voor zelfstandigen kunnen aftrekposten helpen, maar alleen als je aan de voorwaarden voldoet.

Belangrijke posten zijn de zelfstandigenaftrek van €1.200 en, in je eerste jaren als ondernemer, de startersaftrek van €2.123 daarbovenop. Voor die twee geldt het urencriterium: je moet minimaal 1.225 uur per jaar aan je onderneming besteden. Daarnaast is 12,7% van je winst vrijgesteld met de mkb-winstvrijstelling; daarvoor geldt het urencriterium niet. Op de pagina van de Rijksoverheid over belastingzaken voor zzp’ers lees je welke belastingzaken daarbij horen.

Ook hier is de vergelijking dus minder simpel dan hij lijkt. Een werknemer hoeft niet eerst uit te rekenen of hij genoeg uren heeft gemaakt om bepaalde voordelen te krijgen. Een zelfstandige wel. Fiscale voordelen zijn mooi meegenomen, maar ze vervangen geen stabiel inkomen of vangnet.

Wat zekerheid in loondienst concreet waard is

Zekerheid in loondienst zit vooral in voorspelbaarheid en bescherming.

Je weet wat er maandelijks binnenkomt. Je krijgt vakantiegeld. Er is vaak pensioenopbouw via de werkgever. Bij ziekte loopt loon door, tot 2 jaar. En bij ontslag kan er recht op WW zijn.

Dat zijn geen kleine verschillen. Zeker niet als je een huur of hypotheek hebt, kinderen onderhoudt, of simpelweg slecht slaapt van inkomensonzekerheid. Vrijheid is fijn, maar vrijheid zonder buffer voelt soms vooral als een spreadsheet met stress.

Wat onzekerheid als zzp’er concreet betekent

Zelfstandig werken geeft meer vrijheid, maar die vrijheid vraagt om eigen reserves en eigen regelwerk.

Je bent zelf verantwoordelijk voor:

1. pensioen
2. arbeidsongeschiktheid
3. inkomen tijdens ziekte
4. periodes zonder opdrachten
5. administratie en belastingverplichtingen

Daarom is een buffer geen luxe, maar onderdeel van je inkomen. Wie die reserve niet opbouwt, vergelijkt een optimistische versie van zelfstandig werken met een complete versie van loondienst. Dat is geen eerlijke vergelijking.

Wanneer combineren slim kan zijn

Zzp naast loondienst kan een logische tussenstap zijn als je wilt testen hoe zelfstandig werken bij je past.

Daar zitten wel een paar concrete regels aan. Bij omzet tot €1.800 per jaar is geen KvK-inschrijving verplicht. Bij omzet tot €20.000 per jaar kan de KOR-btw-vrijstelling mogelijk zijn. Loon en winst worden voor de inkomstenbelasting in box 1 bij elkaar opgeteld. Een praktische uitleg over combineren vind je ook bij Freelance.nl over zzp en loondienst naast elkaar.

Dit kan handig zijn als je eerst klanten wilt opbouwen zonder meteen al je zekerheid los te laten. Check wel je arbeidsovereenkomst op een concurrentiebeding als je vergelijkbaar werk naast je baan wilt doen. Twijfel je over wat juridisch wel of niet mag, leg het dan voor aan een jurist, vakbond of rechtsbijstandsverlener.

Wanneer schijnzelfstandigheid een risico wordt

Schijnzelfstandigheid betekent dat je als zelfstandige werkt, maar feitelijk kenmerken van loondienst hebt.

De Belastingdienst kijkt daarbij naar gezagsverhouding, loon en persoonlijke arbeid. De hulpmiddelen van de Rijksoverheid voor het bepalen van de arbeidsrelatie helpen om die verhouding beter te beoordelen. Ook een juridische toelichting op verschillen tussen beide werkvormen staat bij De Brouwer Advocaten.

Dit punt is vooral belangrijk als je “zzp” overweegt omdat een opdrachtgever dat handiger vindt. Dan kies je niet alleen voor vrijheid, maar mogelijk ook voor juridische en fiscale risico’s.

Hoe je voor jezelf een eerlijke keuze maakt

Een eerlijke keuze begint met een vergelijking waarin je alle kosten en zekerheden meeneemt.

Zet dus niet alleen salaris naast tarief, maar vergelijk twee complete plaatjes:

1. wat komt er per jaar binnen
2. wat regel je zelf voor pensioen
3. wat gebeurt er als je ziek wordt
4. hoeveel buffer heb je nodig zonder opdrachten
5. welke fiscale voordelen gelden echt voor jouw situatie
6. hoeveel vrijheid wil je, en hoeveel voorspelbaarheid heb je nodig

Maak het zo concreet mogelijk. Niet: “Ik kan als zelfstandige meer verdienen.” Wel: “Ik verwacht 1.100 declarabele uren tegen €70, dus €77.000 omzet. Daar gaan nog verzekeringen, pensioen, belasting, onbetaalde tijd en een buffer vanaf.”

Je kunt daarvoor een netto-calculator gebruiken, praten met mensen die beide vormen kennen en je cijfers eventueel laten checken door een boekhouder of belastingadviseur. Dat kost tijd, maar meestal minder tijd dan herstellen van een keuze die vooral op een aantrekkelijk uurtarief was gebaseerd.

Veelgestelde vragen

Verdien je als zzp’er altijd meer dan in loondienst?

Nee, niet automatisch. Een hoger uurtarief moet ook je extra kosten, eigen verzekeringen, pensioen en risico’s opvangen.

Ben je als zzp’er verzekerd bij ziekte?

Nee. Je moet zelf iets regelen voor inkomensverlies bij ziekte, bijvoorbeeld via een arbeidsongeschiktheidsverzekering of een eigen buffer.